Ewolucja pieniądza

Pieniądz i jego funkcje

Zanim przyjrzymy się ewolucji pieniądza w czasie, warto zacząć od przypomnienia samej definicji pieniądza, czyli materialnego, bądź niematerialnego środka płatniczego, który można wymienić na usługę lub towar. 

Na funkcję ekonomiczną pieniądza składają się funkcja cyrkulacyjna (środek płatniczy), funkcja tezauryzacyjna (przechowywanie wartości) oraz funkcja miernika wartości. Można od razu wyszczególnić także rozróżnienie na pieniądz i walutę-ta druga, to nazwa pieniądza w danym państwie. 

Funkcja cyrkulacyjna polega po prostu na tym, że pieniądz można wymienić na usługi lub dobra. Można także za pomocą pieniądza nabyć inny pieniądz.

Funkcja tezauryzacyjna, czyli przechowywania wartości, polega na zachowaniu wartości pieniądza oraz możliwości bogacenia się poprzez magazynowanie (oszczędzanie) jednostek danego pieniądza.

Ostatnia funkcja, czyli obrachunkowa, pozwala zdefiniować to, za ile jednostek danego pieniądza będziemy mogli nabyć określoną usługę lub dobro. Ponadto, służy ona do tego, aby zdefiniować wartość danej waluty w danym kraju, czyli jest też miernikiem wewnętrznym wartości pieniądza.

Tło historyczne

Wieki temu ludzie zaczęli wymieniać żywność i inne aktywa, ten rodzaj wymiany barterowej był korzystny dla obu stron, z których każda miała zbyt wiele z jednej rzeczy, ale nie innej. Plemiona myśliwych-zbieraczy wymieniały się skórami zwierząt, plemiona pasterskie używały do wymiany trzody chlewnej i hodowlanej, a po rewolucji agrarnej ludzie wymieniali się nasionami i jedzeniem. Ludzie zaakceptowali taki sposób wymiany barterowej, a akceptacja ze strony społeczeństwa jest podstawą, by uznać towary konsumpcyjne za pieniądz. Niemniej jednak wymiana barterowa może być trudna do precyzyjnego zmierzenia, dlatego ludzie opracowali inne sposoby oceniania różnych produktów nie tylko pod względem ilości i masy, ale także pod względem wartości i popytu publicznego. 

Wraz z biegiem czasu, rozwojem cywilizacyjnym i gospodarczym, wymiana barterowa została zastąpiona. Miejsce produktów i usług zajęły metale: najpierw brąz, miedz czy żelazo, a z czasem także ze złoto i srebro. Ale nawet wymiana metalami również była dość uciążliwa, nieporęczna i ogólnie kłopotliwa.

Pierwsi zaczęli używać monet najprawdopodobniej Fenicjanie, którzy opanowali wytop i produkcję brązu. Niemniej jednak wytwarzanie pieniądza z metali szlachetnych było bardzo kosztowne i nie zaspokajało popytu. Wobec tego w zamian na przechowywanie pieniądza u złotnika otrzymywano kwity depozytowe. Złotnik zobowiązany był do wypłaty określonej kwitem kwoty okazicielowi dokumentu, wobec czego ludzie coraz częściej zaczęli regulować swoje zobowiązania za pomocą tychże kwitów. Tak narodził się pieniądz papierowy, a po pewnym czasie złotnicy zostali bankierami. Z czasem płatności papierowe zostały masowo upowszechnione i regulowane przez aparat państwowy, który ustanowił pierwsze banki narodowe zdolne do legalnej emisji pieniędzy papierowych.

Kolejnym etapem rozwoju pieniądza było wprowadzenie operacji bezgotówkowych, dzięki którym niepotrzebne stało się trzymanie swoich oszczędności w domu. Zamiast tego deponowało się określoną sumę na rachunku bankowym. Wraz z rozwojem technologii, banki wprowadziły pieniądz elektroniczny, który polega na utworzeniu w pamięci komputera banku odpowiedniego rachunku, a wszelkie operacje finansowe są realizowane poprzez przelewy elektroniczne oraz karty magnetyczne (debetowe i kredytowe). Płatności kartami są akceptowane na całym świecie. Istnieją kraje jak Szwecja, które dążą do całkowitego wyeliminowania gotówki.

Mimo oczywistych zalet pieniądz elektroniczny ma również swoje wady, jakimi są, chociażby uzależnienie od systemu bankowego oraz podleganie inflacji. W celu wyeliminowania tych wad walut tradycyjnych wynaleziono w 2009 roku pierwszą kryptowalutę o nazwie Bitcoin. W niedługim czasie pojawiły się kolejne kryptowaluty a ich ilość to obecnie ponad 2000 różnych cyfrowych walut. 

Wynalezienie łańcucha bloków dało początek nowemu rodzajowi pieniądza, jakim jest kryptowaluta. Pojawienie się walut opartych na kryptografii umożliwiło rozwój, w kierunku, który nie był możliwy do osiągnięcia w przypadku tradycyjnych form pieniędzy.

Tabela poniżej zawiera wyszczególnione różnice w ocenie cech tradycyjnych i nowych form pieniądza.


Dwie najważniejsze cechy, które stanowią kluczową różnicę między walutami tradycyjnymi i krypotwalutami obejmują:

Zdecentralizowanie: Zdecentralizowanie: łańcuch bloków (blockchain) to rozproszony i zdecentralizowany rejestr operacji, do którego dostęp i wgląd mają wszyscy użytkownicy danej sieci peer-to-peer (P2P). Decentralizacja do tej pory nie była osiągalna dla jakiejkolwiek wcześniejszej formy pieniądza.

Programowalność: ta cecha wskazuje na możliwość spełnienia coraz większej liczby funkcji przez kryptowaluty. Technologia umożliwia wykorzystanie walut cyfrowych nie tylko jako środka wymiany, ale również jako nośnika wartości.